Năm 2026, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn
Bước vào giai đoạn thực thi các tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp Việt Nam không còn nhiều thời gian để trì hoãn. Từ năm 2026, chuyển đổi xanh được dự báo sẽ bước sang giai đoạn bắt buộc thay vì tự nguyện, biến các yêu cầu bền vững thành điều kiện tham gia thị trường thay vì khẩu hiệu truyền thông.
Ngưỡng 2026: từ cam kết sang kiểm chứng
Theo đánh giá của các chuyên gia, năm 2026 là thời điểm “không còn đường lùi” đối với nhiều ngành sản xuất. Các cơ chế quản lý môi trường – từ tiêu chuẩn chuỗi cung ứng, quy định phát thải đến yêu cầu báo cáo bền vững – đã bắt đầu đi vào thực tế ở cả thị trường quốc tế và trong nước. Những chính sách như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay tiêu chí ESG của các quỹ đầu tư toàn cầu buộc doanh nghiệp phải chứng minh năng lực tuân thủ.
Điều này đồng nghĩa, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng không còn mang tính cảnh báo, mà trở thành rủi ro hiện hữu nếu doanh nghiệp không chuẩn bị kịp thời.
Áp lực kép: từ bên ngoài đến thị trường nội địa
Ngoài các tiêu chuẩn nhập khẩu và đầu tư, môi trường kinh doanh trong nước cũng đang thay đổi theo hướng sàng lọc rõ rệt. Ngân hàng đưa tiêu chí môi trường – xã hội vào đánh giá tín dụng, nhà đầu tư yêu cầu minh bạch hơn, còn người tiêu dùng đô thị ưu tiên sản phẩm có trách nhiệm. “Dấu xanh” đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới trên thị trường, thay cho những yếu tố chỉ mang tính hình thức.
Cùng lúc, cơ hội mới cũng mở ra: tiếp cận vốn xanh, tham gia chuỗi cung ứng có giá trị cao và củng cố năng lực quản trị nội tại. Tuy nhiên, các lợi ích này chỉ xuất hiện đối với doanh nghiệp chuyển đổi một cách thực chất.
Khoảng cách giữa nhận thức và năng lực thực thi
Phần lớn doanh nghiệp thừa nhận chuyển đổi xanh là xu thế tất yếu, nhưng vướng ở khả năng triển khai. Thiếu vốn đầu tư, thiếu công nghệ, thiếu dữ liệu đo lường và thiếu nhân lực chuyên môn khiến không ít doanh nghiệp rơi vào trạng thái “biết cần làm nhưng không biết bắt đầu từ đâu”. Nguy cơ greenwashing cũng gia tăng khi doanh nghiệp chỉ tập trung vào hình ảnh mà thiếu hành động kiểm chứng.
Từ mục tiêu đến lộ trình khả thi
Các chuyên gia cho rằng thay vì ôm đồm mục tiêu xa, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng các bước nền tảng.
Việc đầu tiên là đo lường – xác định tiêu thụ năng lượng, phát thải, nguyên liệu đầu vào và chất thải. Khi có dữ liệu, doanh nghiệp mới xác định được điểm ưu tiên. Tích hợp bền vững vào vận hành cốt lõi – từ sản xuất đến tài chính và chuỗi cung ứng – là điều kiện để biến xanh thành năng lực dài hạn. Minh bạch dữ liệu và báo cáo ESG là yêu cầu đi kèm để tránh tình trạng “xanh trên giấy”.
Về lâu dài, chuyển đổi xanh chỉ bền vững khi trở thành năng lực cạnh tranh, yêu cầu đổi mới mô hình kinh doanh, đầu tư công nghệ, phát triển nhân lực và tăng hợp tác trong chuỗi giá trị.
Vai trò hỗ trợ của thể chế và tổ chức trung gian
Để thu hẹp khoảng cách thực thi, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách rõ ràng, cơ chế khuyến khích phù hợp và hệ thống hỗ trợ kỹ thuật đáng tin cậy. Các tổ chức trung gian – từ hiệp hội đến viện nghiên cứu và đối tác quốc tế – có thể đóng vai trò kết nối nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và giảm rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi.
Tại TP.HCM, Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh (HGBA) được thành lập nhằm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình này, với mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi xanh mang tính thực chất và phù hợp với năng lực từng đơn vị, thay vì mô hình hình thức hoặc phong trào.
Nhìn ở tầm dài hạn, chuyển đổi xanh không chỉ là chi phí mà là khoản đầu tư vào năng lực vận hành và sức bền của doanh nghiệp. Những đơn vị xây được mô hình kinh doanh bền vững, minh bạch dữ liệu và tối ưu phát thải sẽ có lợi thế lớn khi các thị trường xuất khẩu siết tiêu chuẩn. Điều này tạo nên sự phân tầng mới trong cộng đồng doanh nghiệp: nhóm thích ứng sẽ tiến rất nhanh; nhóm chậm thay đổi sẽ bị bỏ lại.
SOLAGRIS TỔNG HỢP
